Paul Demets en de paradox van de liefde voor poëzie

Dit is een gedicht. Je herkent deze tekstsoort over het algemeen aan de onwil om de regel helemaal uit te vullen en aan de grote hoeveelheid witregels. Wat het taalgebruik betreft: als vaagheid en een zekere hang naar mooie formuleringen die niet per se iets willen betekenen de boventoon voeren: grote kans dat het dan een gedicht betreft. Ik denk dat we deze tekst van Paul Demets, door mij gelezen op Neerlandistiek, en genomen uit de bundel De klaverknoop waarvoor Demets de Jan Campert-prijs kreeg, daarom met een gerust hart ‘een gedicht’ kunnen noemen, zeker omdat Demets zelf dat ook doet. Het ding heet ‘Haas’:

Haas

De dag verschuift terwijl ik roerloos lig. Wordt zo
een wolk verplaatst en is dat gras hetzelfde gras
van zomers eerder? Platgetreden, heropgericht?

Een vleermuis splijt de schemer. Je maakt geluid
in een fles die je dan sluit. Blijven je woorden
hangen of stellen ze het zwijgen uit? In de halmen

twee lepels. Hels is zijn ingehouden rennen. Hij neemt
een aanloop met zijn ogen. Hij snuift, ruikt
het kruid en kauwt op zijn wangen. Maar weg

is niet weg. Iets heeft zich in mij neergevlijd.
Ik verstar. Hij heeft mij liggen. Ik word zijn hazenhart.

Het is niet aardig dat ik het ga zeggen, maar dit is geen goed gedicht. Het is wel knap gemaakt, het zit goed in elkaar, het loopt van regel 1 tot en met regel 11, als de dichter jubelend van ingehouden extase zijn eindconclusie bereikt, zoals een gedicht moet lopen. Het is een volledig volmaakt geconstrueerde cel van twee meter breed en nauw twee meter lang, of andersom. Het is een fokking gedicht en de lezer zal het weten ook. Die haas uit de titel is namelijk niet zomaar een haas, die haas… is de dichter. De dichter met het hazenhart, bang of niet. De dichter is hier nu eens geen koe, of iets anders, maar een haas. Petje af. Prijsje.

‘Haas’ heeft iets geleends, het is poëzie die van andere poëzie is gemaakt. Demets gedraagt zich in dit gedicht als de braafste lezer van de klas, die alle in de loop van de jaren opgedane kennis netjes over zijn eigen regels verspreidt. Alle regels antwoorden op gelezen regels, waar Demets zelf is weten we niet precies – al zou het natuurlijk zomaar kunnen zijn dat hij onzichtbaar is, wegens hazenhart. Demets thematiseert zijn eigen onvermogen, je zou het zo zeggen, als het niet ook een cliché van hier tot Tokyo was. Laat ons bidden voor Demets. Laat ons hopen dat hij ooit een regel gaat schrijven die over Demets gaat, of in ieder geval uit Demets tevoorschijn is gekomen en niet alleen uit dichtkunst die hij gretig las.

Demets schreef met ‘Haas’ een keurig aangeharkte tuin. Het schrijven van een dergelijk gedicht was een statement, ergens in de jaren zeventig, toen de Vijftigers en hun epigonen en hun tegenstrevers de poëtische taal hadden uitgewoond. Het was blijkbaar nodig om weer aandacht te hebben voor de precieze formulering, voor de aangeharkte vorm. Maar al snel, eind jaren tachtig, werd ook dat vervelend, en dichters als Arjen Duinker, Tonnus Oosterhoff en Elma van Haren zetten een nieuwe koers uit, een koers die geen koers was, omdat hun werk het weigerde om voor een vaste koers te kiezen.

Wat Demets in zijn belegen gedicht doet, is niet alleen een vorm van regressie, alsof iemand in de achttiende eeuw een perfecte sonate van Mozart probeert te schrijven, het is ook een belediging voor de dichtkunst, waar Demets, mogen we aannemen, erg van houdt. Daar komen we bij de paradox: iemand als Paul Demets houdt van poëzie en toch schrijft hij regels als ‘Maar weg // is niet weg.’ Let vooral op het enjambement. Iets heeft zich in hem neergevlijd, ook, want vlijen doet het, in deze fijnzinnige regels. Daarin zal nooit eens iemand gewoon gaan liggen of zitten. Hoe kan het nou, dat de liefde iemand tot dit soort ellende drijft? Ik vermoed dat het iets met het karakter van de dichter te maken heeft, want talent is stijl (of stem) + toon.

En de toon van ‘Haas’ is een beetje wee.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s