Fragment uit Romanschrijver van beroep door Haruki Murakami

Het duurde even voordat ik tot Haruki Murakami werd bekeerd. Het leek me een bezoeking, het lezen van die platgeslagen boeken. Tot ik op een dag ‘niks te lezen’ had en Kafka on the shore kocht. Ik was… onder de indruk. Ik ben nooit echt een aficionado geworden, maar ik lees nu wel af en toe een boek van hem, meestal in het Engels. Het heeft wat, die mengeling van dromen, verhalen, semi-filosofische beschouwingen en gemijmer over het verleden, muziek en nog van alles. Murakami schrijft heel erg effectief, en hoewel hij soms dingen zegt waar de gaten in je sok van dichttrekken, zo irritant: echt lang boos kun je nooit op hem zijn.

In Romanschrijver van beroep probeert Murakami terug te keren tot de bronnen van zijn schrijverschap. Echt het achterste van zijn tong laat hij niet zien. Dat lijkt hij gewoon niet te willen. Hij bouwt vrolijk voort aan de mythe die hij om zichzelf heen bouwde, een mythe die aan elkaar hangt van onverklaarbare maar zeer sterke drijfveren, berekening en eindeloos veel (Japanse?) distantie. Mooi is de manier waarop hij beschrijft hoe hij, dankzij een bijna goddelijke ingeving, tot het schrijverschap kwam. Hij bezocht een honkbalwedstrijd en dacht, toen er een mooie bal werd geslagen, ‘oké, misschien kan ik ook wel een roman schrijven.’ Te mooi om waar te zijn en daarom waarschijnlijk waar.

Dat deed hij vervolgens. Maar het ging niet zomaar:

(…) ik besloot bij wijze van proef de openingspassage van de roman in het Engels te schrijven. Ik wilde in elk geval ‘iets ongewoons’ doen, om het even wat.
Uiteraard stelden mijn Engelse schrijfkunsten niet veel voor. Ik kon maar een beperkt aantal woorden en een beperkt aantal constructies gebruiken. De zinnen werden zo ook vanzelf kort. Welke complexe ideeën ook mijn hoofd vulden, ik kon ze onmogelijk in die vorm uitdrukken. Ik moest de inhoud omzetten in zo eenvoudig mogelijke bewoordingen, mijn gedachten begrijpelijk parafraseren, beschrijvingen ontdoen van alle overtollige vet, het geheel in een compacte vorm gieten en zo in een gelimiteerde verpakking stoppen; een andere aanpak was er niet. Het werd een heel ongepolijste tekst. Maar terwijl ik zo voortploeterde, ontstond er in die tekst geleidelijk aan wel zoiets als een eigen ritme.
Als in Japan geboren Japanner heb ik van kleins af aan altijd Japans gebruikt in het leven. Allerlei Japanse woorden en uitdrukkingen zitten dus als inhoud in mijn ‘systeem’ gepropt. Als ik de emoties of beelden die ik in me heb wil neerschrijven, is het met die inhoud dan ook een druk komen en gaan, wat soms een crash veroorzaakt in het systeem. Maar als ik probeer een tekst te schrijven in een vreemde taal, gebeurt zoiets niet, omdat mijn voorraad woorden en uitdrukkingen beperkt is. En ik stelde toen vast dat ik ondanks dat beperkte aantal woorden en uitdrukkingen toch vrij goed gevoelens en ideeën tot uiting kon brengen, als ik er maar in slaagde ze op een efficiënte manier bij elkaar te passen en die combinatie op de juiste manier overbracht. Het kwam er dus op neer dat ik geen moeilijke woorden aan elkaar hoefde te rijgen, dat ik geen fraaie, imponerende uitdrukkingen nodig had.
Een hele tijd later kwam ik te weten dat Ágota Kristóf een aantal prachtige romans schreef in een stijl die een soortgelijk resultaat opleverde. Ze is Hongaarse, maar week bij de Hongaarse Opstand in 1956 uit naar Zwitserland, waar ze half uit noodzaak romans in het Frans begon te schrijven. Van romans in het Hongaars kon ze namelijk onmogelijk leven. Frans was voor haar dus een vreemde taal, die ze achteraf aanleerde (of liever: moest aanleren). Maar door die vreemde taal te gebruiken voor haar literaire werk, slaagde ze erin een nieuwe persoonlijke stijl met een prima ritme te creëren, dankzij de combinatie van korte zinnen, eerlijk woordgebruik zonder veel omhaal, en precieze beschrijvingen zonder overdaad. En ook al staat er niets bijzonder belangrijks geschreven, toch zit er een raadselachtige sfeer in verscholen. Toen ik achteraf voor het eerst een roman van haar las, voelde ik daarbij een zekere herkenning, zo herinner ik me nog goed. Al heeft haar werk uiteraard een heel andere strekking dan het mijne.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s