Fragment uit Why be happy when you could be normal?

Meer dan zeventig leesavonden heb ik al besteed aan Die Schlafwandler van Hermann Broch, en nog is de trilogie niet uit. Het zijn geweldige boeken, daar niet van. Als ik tussen de vijf en de tien bladzijden heb gelezen leg ik het Taschenbuch (een lekker Duits woord) weg en denk ik na over wat ik meemaakte. Tussendoor lees ik andere boeken. 2018 was het jaar van de vrouwen, van de vrouwelijke auteurs: Lucia Berlin, Anita Brookner, Rachel Cusk, Joan Didion, Vivian Gornick, A.M. Homes, Amélie Nothomb, Muriel Spark, Lina Wolff, Virginia Woolf en Nell Zink — ik heb van allemaal één of meer boeken gelezen en ik denk dat ik de lijst volgend jaar ga uitbreiden.

Ik las ook boeken van niet-vrouwen, mannen zeg maar. Het is geen geloofsartikel, het is alleen een verschuiving in het leespatroon die me verbaast. Ik stam nog uit een tijd waarin het gewoon was, zelfs voor docenten aan de universiteit, om met een zin als ‘Ik lees nooit boeken van vrouwen’ weg te komen, al heb ik dat altijd wel een beetje raar gevonden. Ik herinner me zelfs vrouwen die dat zeiden. Literatuur was altijd iets voor mannen, jongens eigenlijk. En zie, de wereld draait gewoon door en alles verandert.

Jeanette Winterson is al heel lang een van mijn lievelingsauteurs. Written on the body is één van mijn favoriete boeken. Het gaat nu al bijna dertig jaar met me mee, overal heen. Why be happy when you could be normal was nog een lacune in mijn Winterson-lectuur. Die heb ik om Hermann Broch heen gevuld. Het is misschien niet haar beste boek, maar Winterson is eigenlijk altijd wel goed. In dit memoir loopt ze nog eens door haar ongelukkige jeugd heen, doorgebracht onder het dwingende regime van een depressieve en godsdienstwaanzinnige moeder, en beschrijft ze hoe ze, en ten koste van wat, wordt herenigd met haar biologische moeder. Het is bekend terrein (onder meer uit haar debuut Oranges are not the only fruit) en het is interessant om te zien hoe ze haar krankzinnige, onveilige jeugd nogmaals beschrijft: ‘When we tell a story we exercise control, but in such a way as to leave a gap, an opening. It is a version, but never the final one. And perhaps we hope that the silences will be heard by someone else, and the story can continue, can be retold.

De omslagfoto van het boek vind ik, trouwens, hartverscheurend. De auteur als klein meisje, een veel te gekleurde bal in de hand, overal zand, beton en bakstenen. Een afzakkend badpakje.

When I left home at sixteen I bought a small rug. It was my roll-up world. Whatever room, whatever temporary place I had, I unrolled the rug. It was a map of myself. Invisible to others, but held in the rug, were all the places I had stayed – for a few weeks, for a few months. On the first night anywhere new I liked to lie in bed and look at the rug to remind myself that I had what I needed even though what I had was so little.
Sometimes you have to live in precarious and temporary places. Unsuitable places. Wrong places. Sometimes the safe place won’t help you.
Why did I leave home when I was sixteen? It was one of those important choices that will change the rest of your life. When I look back it feels like I was at the borders of common sense, and the sensible thing to do would have been to keep quiet, keep going, learn to lie better and leave later.
I have noticed that doing the sensible thing is only a good idea when the decision is quite small. For the life-changing things, you must risk it.
And here is the shock – when you risk it, when you do the right thing, when you arrive at the borders of common sense and cross into unknown territory, leaving behind you all the familiar smells and lights, then you do not experience great joy and huge energy.
You are unhappy. Things get worse.
It is a time of mourning. Loss. Fear. We bullet ourselves through with questions. And then we feel shot and wounded.
And then all the cowards come out and say, ‘See, I told you so.’
In fact, they told you nothing.

(…)

My agony over calling Deborah and finding that she would never return my calls, my bewilderment and rage, these emotional states were taking me nearer to the sealed door where I had never wanted to go.
That makes it sound like a conscious choice. The psyche is much smarter than consciousness allows. We bury things so deep we no longer remember there was anything to bury. Our bodies remember. Our neurotic states remember. But we don’t.
I started waking up at night and finding myself on all fours shouting ‘Mummy, Mummy’. I was wet with sweat.
Trains arrived. Train doors opened. I could not board. Humiliated, I cancelled events, arrangements, never able to say why. Sometimes I didn’t go out for days, get dressed for days, sometimes I wandered around the big garden in my pyjamas, sometimes I ate, sometimes not at all, or you could see me on the grass with a tin of cold baked beans. The familiar sights of misery.
If I had lived in London, or any city, I would have killed myself by being careless in traffic – my car, someone else’s car. I was thinking about suicide because it had to be an option. I had to be able to think about it and on good days I did so because it gave me back a sense of control – for one last time I would be in control.
On bad days I just held onto the thinning rope.
The rope was poetry. All that poetry I learned when I had to keep my library inside me now offered a rescue rope.
There is a field in front of my house, high up, sheltered by a drystone wall and opened by a long view of hills. When I could not cope I went and sat in that field against that wall and fixed on that view.
The countryside, the natural world, my cats, and English Literature A–Z were what I could lean on and hold onto.
My friends never failed me and when I could talk I did talk to them.
But often I could not talk. Language left me. I was in the place before I had any language. The abandoned place.
Where are you?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s