Fragment uit Herinneringen van een engelbewaarder

Wie de naam W.F. Hermans noemde, vroeger, toen die naam nog wel eens werd genoemd in een gesprek tussen lezers, kreeg binnen de kortste keren een citaat van de meester om de oren over de klassieke roman: ‘(…) waarin bij wijze van spreken geen mus van het dak valt, zonder dat het een gevolg heeft en waarin dit alleen geen gevolg mag hebben, wanneer het de bedoeling van de auteur geweest is, te betogen dàt het in zijn wereld geen gevolg heeft als er mussen van daken vallen. Maar alleen dan.’ Dit citaat heeft veel kwaad gesticht in de Nederlandstalige literatuur, waarin soms te weinig mussen van het dak vallen, zonder dat het een gevolg heeft. (Hele inmiddels helaas ook ‘klassieke’ oeuvres zijn aan dit misverstand ontsproten.)

W.F. Hermans is, onder meer vanwege dit citaat, altijd gezien als een ‘klassieke auteur’, iemand die buitensporig veel aandacht besteedde aan de compositie van zijn boeken en de stijl waarin ze zijn geschreven. Wie Hermans goed leest, ziet dat dit onzin is. Hermans is veel ‘exprerimenteler’ en ‘expressionistischer’ dan zijn imago wil. Hij ijlt soms, zoals Tonnus Oosterhoff uiteenzette in De Revisor. Oosterhoffs beschouwing gaat over De donkere kamer van Damokles, maar wat hij schrijft gaat net zo goed op voor Herinneringen van een engelbewaarder, waaruit ik hieronder een fragment laat volgen: ‘Precies dit razende schrijven maakt De donkere kamer van Damokles zo’n buitengewoon boek in de Nederlandse, misschien de wereldliteratuur. Welke schrijver vóór de grote Willem Frederik durfde iets zo ongeslepens, iets zo ruws en kantigs aan de drukpers toe te vertrouwen? Het verhaal ontstáát voor de ogen van de lezer. Hij zit met zijn neus op het schrijven zelf!’ 

Het is een alom verbreide theologische dwaling, dat de engelen bijzondere opdrachten krijgen, zodra er een oorlog uitbreekt in het aardse tranendal.
Oorlog is maar een gezichtsbedrog waar de stervelingen op aarde aan ten offer vallen. Het is als een rode nevel die de ramen beslaat, waar doorheen alles te zien blijft als tevoren, of een suizen dat in het oor hangt, terwijl alle andere geluiden gewoon doorgaan. Oorlog is in overeenstemming met alle wetten van God en natuur. Als de duivel er in zijn verwatenheid anders over denkt, zo zijn dat toch geen gedachten die ooit door een engel in het oog kunnen worden gevat. Oorlog verandert niets aan de essentie van het leven en niets aan de enkelvoudigheid van de dood, hoeveel mensen soms tegelijk kunnen sterven in oorlogstijd. Oorlog verandert ook de moraal niet, want elke nood breekt wetten en de aarde is tenslotte het paradijs niet, dus is er altijd nood, De mensen worden geboren in Pijn en sterven in Smart en daaraan verandert niets tijdens een oorlog. Gehele steden storten ineen, maar het is de mens die de steden gebouwd heeft en ook zonder oorlog zouden zij eenmaal instorten. De Werken Gods blijven, Eeuwig — en zo hoort het.

Het was negen uur in de ochtend geworden en eenzame Alberegt had water aan de kook gebracht om koffie te zetten. Toen het water kookte, zette hj melk op in een pannetje en nam de fluitketel en de koffiepot mee naar zijn voorkamer. De fluitketel stond naast zijn stoel op het vloerkleed. Zo nu en dan keek hij uit op het raam en zag dat op straat alles zijn normale gang bleef gaan. Hij goot een scheut heet water op het koffiefilter en keek naar buiten. Pratend over de oorlog deden de mensen precies wat ze altijd deden, want ze zouden niet geweten hebben wat ze anders hadden moeten doen, al zei dan ook iedereen dat er oorlog was. De trambestuurders bestuurden de tram, de bakker en de melkboer bezorgden brood en melk, afgejakkerde honden bij wijze van trekdier onder hun handkarren gespannen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s