Er is alles in de wereld, en ook Lucebert

Stel je voor: je bent de dichter Lucebert en moet aan politieke windvanen als Simon Vinkenoog en Remco Campert uitleggen dat je de Joden niet zo lief vindt. In de jaren vijftig, kort na de Tweede Wereldoorlog – tijdens welke je vrijwillig in arbeidsdienst was, en brieven schreef die Nietzscheaans én antisemitisch van toon waren. Wat zou jij doen? Ik zou mijn mond houden, tot en met mijn dood, en wachten op de biografie van Wim Hazeu. Niet alleen om het behoud van mijn carrière, maar ook om niet in zinloze discussies verzeild te raken met mensen die geen mening hebben en alleen van richting veranderen als de maatschappelijke wind dat doet.

Er zijn weinig dichters die iets profetisch hebben. Lucebert is er zo één, al is zijn profetie er een die met terugwerkende kracht opereert. Al die agressie in zijn gedichten is plotseling begrijpelijk, hoewel, wie begrijpt iemand anders en wat is er goed aan om dat begrip nu pas in zijn werk te leggen? En toch, maar toch. Ik geloof dat ik één aspect van hem plotseling veel duidelijker zie: hij is, net als H. Marsman, een ‘heerscher’: ‘Hij stond / atoom en kosmos beide, / en heerschend was in ertsen greep / over den werveldans der elementen / d’ivoren glimlach van den stillen knaap.’

Het verzet van Lucebert richt zich niet alleen op wat ‘fout’ is. Het richt zich ook op wat hij fout vindt. De niet-vrije mens die Lucebert los wil zingen, is niet per se een ‘links’ mens. Integendeel. Kijk maar, hieronder. De kogels vliegen je, bijna letterlijk, van alle kanten om de oren. Zelfs nu nog. Kun je nagaan hoe Lucebert dat in zijn tijd, en voor zichzelf, heeft ondergaan.

[er is alles in de wereld het is alles]

er is alles in de wereld het is alles
de dolle hondenglimlach van de honger
de heksenangsten van de pijn en
de grote gier en zucht de grote
oude zware nachtegalen
het is alles in de wereld er is alles

allen die zonder licht leven
de in ijzeren longen gevangen libellen
hebben van hard stenen horloges
de kracht en de snelheid

binnen het gebroken papier van de macht
gaapt onder de verdwaalde kogel van de vrede
gaapt voor de kortzichtige kogel van de oorlog
de leeggestolen schedel
de erosie

er is alles in de wereld het is alles
arm en smal en langzaam geboren
slaapwandelaars in een koud circus alles
is in de wereld het is alles
slaap

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s