Je gezicht aan de nacht meegegeven – over Ed Leeflang en DBNL

Het ‘De nieuwe titels van februari 2018’ van DBNL vond ik vandaag neerdrukkende lectuur. Niet omdat de titels die werden ingeluid me niet bevielen, integendeel, maar omdat ik plotseling besefte dat veel van die titels uit mijn jeugd stamden en nu definitief uit hun papieren jas zijn gehaald, om te worden toevertrouwd aan de digitale eeuwigheid. Gerrit Komrij en Mensje van Keulen gezellig zij aan zij met Dirk Ayelt Kooiman. Ooit waren hun boeken nieuw, werd er over geschreven en werden ze goed verkocht – nu zijn ze teruggebracht tot scan, platte tekst of e-boek, voor eeuwig zwevend in de serverruimte of in een cloud.

DBNL is een website die de literatuur behoudt en tegelijkertijd onmachtig maakt (en daarmee vernietigt). Dat is het voordeel én het nadeel van literatuur op internet: sommige boeken zijn altijd beschikbaar, maar aan de manier waarop ze zijn uitgegeven is niks meer te doen. Ze stollen en zijn af. Langzaam worden de boeken op DBNL geschiedenis, iets van vroeger, lijken die niemand in de weg liggen maar die ook niets meer doen, ze zijn zo onschuldig als de pasgeboren baby’s die ze ooit waren.

Mijn aandacht bleef haken aan de debuutbundel van Ed Leeflang, De hazen en andere gedichten, in 1979 verschenen bij De Arbeiderspers. Ed Leeflang werd in dat jaar, samen met Jan Eijkelboom, gebracht als een ‘tegenstem’ tegen de toen nog alomtegenwoordige Vijftigers. Zij waren de ‘echte vijftigers’, debutanten van in de vijftig die in tegenstelling tot de dichtersgroep begrijpelijke poëzie zouden schrijven. Als ik het nu zo lees, zie ik bij Leeflang (wel een toepasselijke naam) vooral burgerlijke mufheid en kalme regels vol valse melancholie. De Vijftigers zijn op één na dood en zelfs mensen van vijftig zijn tegenwoordig bijna altijd dood voordat ze zestig worden, dus er is in die negenendertig jaar iets veranderd.

Uit de reeks ‘Van poëzie’ til ik deze strofen:

Gedichten die zo goed geschreven zijn
dat ze er altijd zijn geweest,
zoals vliegen, kieviten, benauwde uren,
het kind pijn wandelend met
zijn moeder geest, de klemmende deuren
en dromen die een leven sturen
benauwden mij vannacht het meest.

Want vannacht droomde ik je gezicht;
het was kleiner, stond denk ik niet
socialer. De bijna menselijke zeelucht
liet ons nogmaals verlicht adem halen.

Hoe kwamen ze zo bijeen, je ogen,
dwaalwegen, weggooi-jaren, verkeerd
gekochte boeken, zinloze gesprekken,
in het halfgehoorde neerslaan van de regen?

Je kleren leken verschoten, het was
voorjaar gebleven op een dag,
helder als klaslatijn.

Je gezicht aan de nacht meegegeven,
gedicht dat wel ergens zal zijn.

Vanaf strofe 2 deed het me denken aan een bezoek dat ik met iemand bracht aan een strand in Noord-Holland. Het was voorjaar en heel warm al, de zon die zo kan branden dat je het niet doorhebt als je verbrandt, we liepen langs het strand en zaten later tegen het duin aan, zij droeg mijn overhemd en ik gooide een handdoek over mijn schouders; het is, net als bij Leeflang, allemaal voorbij, en er is geen gedicht over geschreven. Dat zal dus niet ‘wel ergens (…) zijn’.

Leeflang had strofe 1 en strofe 5 kunnen schrappen zonder verlies aan zeggingskracht. Wat hij nu doet, is zemelen over hoe de poëzie iets kan doen, of vastleggen, terwijl hij het in de strofes 2 tot en met 4 vastlegt. Ik neem een vrijheid en til het eigenlijke gedicht eruit:

Vannacht droomde ik je gezicht;
het was kleiner, stond denk ik niet
socialer. De bijna menselijke zeelucht
liet ons nogmaals verlicht adem halen.

Hoe kwamen ze zo bijeen, je ogen,
dwaalwegen, weggooi-jaren, verkeerd
gekochte boeken, zinloze gesprekken,
in het halfgehoorde neerslaan van de regen?

Je kleren leken verschoten, het was
voorjaar gebleven op een dag,
helder als klaslatijn.

Daarmee is alles gezegd. Hij heeft er poëzie van gemaakt. En die vervolgens in poëzie gesmoord.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s